Cho vay 10% 1 tháng có phạm tội cho vay nặng lãi không?

Câu hỏi:

Cho tôi hỏi, tôi có vụ việc thế này. Chú tôi nhờ tôi đi cho vay tiền cho chú. Hàng tháng chú lấy lãi suất từ tôi 10%, cứ 100 triệu là chú lấy tôi 10 triệu. Nhưng nay tôi đưa tiền chú cho vay không lấy được nợ. Chú đòi tôi cũng phải nộp lãi như trên. Tôi không trả được nữa. Giờ việc này làm như thế nào?

Chào bạn, với nội dung câu hỏi của bạn, Văn phòng luật sư Đỗ Trung Kiên và cộng sự tư vấn như sau:

Khoản 1 Điều 476 Bộ luật Dân sự 2005 quy định: “Lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố đối với loại cho vay tương ứng”. Như vậy, nếu cho vay với lãi suất vượt quá 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố với loại vay tương ứng thì sẽ bị coi là cho vay nặng lãi.

Tuy nhiên, hành vi cho vay nặng lãi bị xử phạt vi phạm hành chính hay bị truy cứu trách nhiệm hình sự thì còn phụ thuộc phần lớn vào mức lãi suất. Điều 163 Bộ luật Hình sự 1999 (sửa đổi bổ sung năm 2009) quy định:

“1. Người nào cho vay với mức lãi suất cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định từ mười lần trở lên có tính chất chuyên bóc lột, thì bị phạt tiền từ một lần đến mười lần số tiền lãi hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến một năm.

  1. Phạm tội thu lợi bất chính lớn thì bị phạt tù từ sáu tháng đến ba năm”.

Căn cứ vào quy định nêu trên, nếu cho vay với mức từ gấp 10 lần 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố và có tính chất chuyên bóc lột thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Còn nếu hành vi cho vay vượt quá 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước quy định nhưng chưa gấp 10 lần thì có thể bị xử lý vi phạm hành chính theo điểm d Khoản 3 Điều 11 Nghị định 167/2013/NĐ-CP: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng với hành vi “cho vay tiền có cầm cố tài sản, nhưng lãi suất cho vay vượt quá 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm cho vay”. Theo quy định này, thì ngay cả khi mức lãi suất cao, vẫn phải có điều kiện là “cho vay tiền có cầm cố tài sản” thì người cho vay mới bị xử lý vi phạm hành chính.

Theo Khoản 1 Quyết định số 2868/QĐ-NHNN thì mức lãi suất cơ bản bằng đồng Việt Nam từ ngày 01 tháng 12 năm 2012 đến nay là 9,0%/năm. Vậy, lãi suất cơ bản trung bình tính theo tháng sẽ là: 0,75%/tháng. Và 150% lãi suất cơ bản là: 1,125%/tháng. 10 lần của 150% lãi suất cơ bản là: 11,25%/tháng.

Do vậy, nếu chú bạn cho vay với mức lãi suất 10%/tháng thì mặc dù đã vượt quá 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước quy định nhưng vẫn chưa gấp 10 lần. Do vậy, nếu chú bạn cho vay có cầm cố tài sản thì sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt từ 5.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng.

Trong trường hợp này, trước hết bạn nên thỏa thuận với chú bạn về mức lãi suất, để lãi suất tối đa không quá 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước quy định; đồng thời cũng giảm mức lãi suất cho bên được bạn cho vay và yêu cầu thanh toán. Nếu chú bạn không đồng ý, bạn có thể khởi kiện tại Tòa án yêu cầu tuyên bố giao dịch giữa bạn và chú bạn là vô hiệu vì vi phạm điều cấm của pháp luật; đồng thời khởi kiện yêu cầu bên vay tiền trả lại số tiền vay cho bạn.