Án phí trong vụ án hôn nhân và gia đình

Trong quan hệ hôn nhân và gia đình, giữa vợ, chồng, cha, mẹ, con luôn xảy ra những mâu thuẫn, xung đột, nếu đến mức không thể tự mình hòa giải được thì họ sẽ yêu cầu Tòa án giải quyết. Tuy nhiên, cũng như các vụ án dân sự khác, khi có những yêu cầu về hôn nhân và gia đình như: ly hôn, thay đổi người nuôi con, cấp dưỡng… các bên đương sự có nghĩa vụ phải nộp tạm ứng án phí và án phí.

Vụ án hôn nhân và gia đình cũng chia thành hai loại: có giá ngạch và không có giá ngạch. Theo Khoản 2, 3 Điều 24 Pháp lệnh án phí, lệ phí năm 2009, vụ án không có giá ngạch là vụ án mà trong đó yêu cầu của đương sự không phải là một số tiền hoặc không thể xác định được giá trị bằng một số tiền cụ thể; ngược lại vụ án dân sự có giá ngạch là vụ án mà trong đó yêu cầu của đương sự là một số tiền hoặc là tài sản có thể xác định được bằng một số tiền cụ thể.

Có thể lấy ví dụ phổ biến như: Nếu hai vợ/chồng gửi đơn yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn, nhưng chỉ tranh chấp về quyền nuôi con, phần tài sản không yêu cầu Tòa án phân chia thì trường hợp này được coi là vụ án dân sự không có giá ngạch. Còn nếu vợ/chồng nộp đơn yêu cầu ly hôn (đơn phương) và hai vợ chồng không thể thỏa thuận được với nhau về vấn đề tài sản chung và yêu cầu Tòa án phân chia, thì sẽ là vụ án dân sự có giá ngạch.

  1. Nghĩa vụ nộp tạm ứng án phí

Một trong những điều kiện để vụ án hôn nhân và gia đình được Tòa án thụ lý giải quyết đó là các đương sự phải thực hiện nghĩa vụ tạm ứng án phí. Về nguyên tắc, ai là người có yêu cầu sẽ phải nộp tạm ứng án phí. Nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm trong vụ án hôn nhân và gia đình được hướng dẫn cụ thể tại Điều 11 Nghị quyết 01/2012/NQ-HĐTP như sau:

 – Trường hợp vợ hoặc chồng có yêu cầu thì người yêu cầu phải nộp tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm là 200.000 đồng;

– Trường hợp cả vợ và chồng cùng có yêu cầu thì mỗi người phải nộp tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm là 100.000 đồng;

– Trường hợp ngoài yêu cầu ly hôn, đương sự còn yêu cầu chia tài sản chung của vợ chồng theo quy định của pháp luật hoặc yêu cầu chia 1/2 giá trị tài sản chung của vợ chồng thì người có yêu cầu phải nộp tiền tạm ứng án phí đối với 1/2 giá trị tài sản chung của vợ chồng;

– Trường hợp ngoài yêu cầu ly hôn, đương sự còn yêu cầu chia tài sản chung của vợ chồng thì họ phải nộp tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm tương ứng với phần họ yêu cầu chia trong giá trị tài sản mà Tòa án tạm tính.

Tuy nhiên, nếu giá trị tài sản có tranh chấp mà Tòa án dự tính từ 4.000.000 đồng trở xuống thì tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm bằng 50% mức án phí dân sự sơ thẩm là 100.000 đồng.

Theo Điều 7, Nghị quyết 01/2012/NQ-HĐTP, để có cơ sở tính tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm thì tùy từng trường hợp Tòa án cần căn cứ vào một trong các yếu tố sau:

– Giá tài sản theo quy định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (ví dụ: vợ chồng có tài sản chung là quyền sử dụng đất, giá quyền sử dụng đất sẽ được tính theo bảng giá mà UBND cấp tỉnh ban hành hàng năm).

– Bảng giá của các Tổ chức thẩm định giá.

– Giá tài sản tại thị trường địa phương.

– Nếu không thể căn cứ vào các cơ sở trên thì Tòa án gửi văn bản đề nghị cơ quan tài chính, cơ quan chuyên môn khác có ý kiến về việc xác định giá tài sản.

  1. Nghĩa vụ nộp án phí

Sau khi vụ án đã được đưa ra xét xử, trong Bản án, Hội đồng xét xử cũng quyết định cụ thể nghĩa vụ nộp án phí của các bên đương sự. Nếu như trong vụ án dân sự khác, nghĩa vụ nộp án phí sẽ phụ thuộc vào việc yêu cầu của nguyên đơn có được Tòa án chấp nhận hay không, nói theo ngôn ngữ đời sống đó là: ai thua kiện thì người đó phải có nghĩa vụ nộp án phí. Tuy nhiên, đặc trưng trong vụ án ly hôn, là cho dù Tòa án có quyết định ai trong vợ hoặc chồng là người được hưởng nhiều tài sản hơn, thì cũng không có nghĩa người đó là người “thắng” và trách nhiệm nộp án phí thuộc về người còn lại.

Đối với vụ án hôn nhân và gia đình không có giá ngạch, án phí sơ thẩm hay phúc thẩm đều là 200.000 đồng. Lấy một số ví dụ cụ thể:

– Nếu chồng/vợ yêu cầu ly hôn nhưng không được Tòa án chấp nhận, thì người yêu cầu sẽ phải chịu toàn bộ án phí là 200.000 đồng.

– Nếu cả vợ và chồng đều yêu cầu ly hôn thì mỗi người có nghĩa vụ nộp 100.000 đồng.

Đối với vụ án hôn nhân và gia đình có tranh chấp về chia tài sản chung của vợ chồng thì ngoài việc chịu án phí dân sự sơ thẩm là 200.000 đồng, các đương sự còn phải chịu án phí đối với phần tài sản có tranh chấp như đối với vụ án dân sự có giá ngạch tương ứng với giá trị phần tài sản mà họ được chia. Cụ thể:

– Nếu giá trị tài sản từ 4.000.000 đồng trở xuống thì mức án phí phải chịu là 200.000 đồng;

– Nếu giá trị tài sản từ trên 4.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng thì mức án phí là 5% giá trị tài sản có tranh chấp;

– Nếu giá trị từ trên 400.000.000 đồng đến 800.000.000 đồng thì án phí là 20.000.000 đồng + 4% của phần giá trị tài sản có tranh chấp vượt quá 400.000.000 đồng;

– Nếu giá trị từ trên 800.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng thì án phí là 36.000.000 đồng + 3% của phần giá trị tài sản có tranh chấp vượt quá 800.000.000 đồng;

– Nếu giá trị từ trên 2.000.000.000 đồng đến 4.000.000.000 đồng thì án phí là 72.000.000 đồng + 2% của phần giá trị tài sản có tranh chấp vượt quá 2.000.000.000 đồng;

– Nếu giá trị tài sản từ trên 4.000.000.000 đồng thì án phí phải chịu là 112.000.000 đồng + 0,1% của phần giá trị tài sản có tranh chấp vượt quá 4.000.000.000 đồng.

Như vậy, giả sử trong vụ việc ly hôn, vợ chồng có tài sản chung giá trị là 7,5 tỷ đồng, trong đó, vợ được chia phần tài sản giá trị 3,5 tỷ đồng, còn chồng là 4 tỷ đồng, thì nghĩa vụ nộp án phí của mỗi người như sau:

+ Vợ: 72.000.000 + 2% x 1.500.000.000 = 102.000.000 đồng

+ Chồng: 112.000.000 đồng

Trong vụ án ly hôn, một trong những vấn đề mà các bên hay tranh chấp đó là vấn đề cấp dưỡng của người không trực tiếp nuôi con. Nghĩa vụ chịu án phí dân sự sơ thẩm trong trường hợp này được tính như sau:

– Nếu vợ chồng thỏa thuận được với nhau về mức cấp dưỡng và phương thức cấp dưỡng trước khi mở phiên tòa nhưng có yêu cầu Tòa án ghi nhận trong bản án, quyết định thì người có nghĩa vụ cấp dưỡng phải nộp 100.000 đồng án phí dân sự sơ thẩm; trường hợp tại phiên tòa mới thỏa thuận được với nhau thì người có nghĩa vụ cấp dưỡng phải chịu mức án phí dân sự sơ thẩm là 200.000 đồng.

– Nếu vợ chồng thỏa thuận được với nhau về phương thức cấp dưỡng (kể cả một lần), nhưng không thỏa thuận được với nhau về mức cấp dưỡng hoặc ngược lại thì người có nghĩa vụ cấp dưỡng phải chịu án phí dân sự sơ thẩm là 200.000 đồng.

– Nếu vợ chồng tranh chấp về cấp dưỡng (tranh chấp về mức cấp dưỡng và phương thức cấp dưỡng) và Tòa án quyết định mức cấp dưỡng và phương thức cấp dưỡng định kỳ hàng tháng thì người có nghĩa vụ cấp dưỡng phải chịu án phí dân sự sơ thẩm là 200.000 đồng.