Án phí và tạm ứng án phí trong vụ án hình sự

Án phí trong vụ án hình sự là số tiền mà bị cáo hoặc các đương sự (nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người bị hại, người có quyền lợi và/hoặc nghĩa vụ liên quan) phải nộp vào ngân sách nhà nước để chi trả cho các chi phí tiến hành tố tụng hình sự.

  1. Về tạm ứng án phí trong vụ án hình sự

Trong vụ án dân sự, Tòa án giải quyết các vụ việc là vì lợi ích riêng của các đương sự, do đó, các đương sự phải thực hiện nghĩa vụ tạm ứng án phí trước khi Tòa thụ lý vụ án, vừa để chi trả chi phí tố tụng, vừa là biện pháp để các đương sự buộc phải cân nhắc trước khi yêu cầu Tòa án giải quyết, tránh xảy ra tình trạng các đương sự đưa ra những yêu cầu không có căn cứ, hoặc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng các quyền và nghĩa vụ trong tố tụng dân sự, gây khó khăn cho việc giải quyết vụ việc dân sự của tòa án.

Ngược lại, trong vụ án hình sự, việc xét xử là để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa, chống mọi hành vi phạm tội; đồng thời giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm – do vậy, yêu cầu xét xử được đặt ra một cách bắt buộc, và dù có yêu cầu của những người có liên quan hay không, thì các quy trình tố tụng vẫn phải được diễn ra. Do vậy, theo quy định tại Điều 21 Pháp lệnh án phí, lệ phí Tòa án năm 2009, “bị cáo và các đương sự trong vụ án hình sự không phải nộp tiền tạm ứng án phí hình sự sơ thẩm, tiền tạm ứng án phí hình sự phúc thẩm và tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm”.

Còn khi vụ án đã đươc xét xử sơ thẩm, Bản án của Hội đồng xét xử đã đưa ra quyết định về tội danh, hình phạt, trách nhiệm dân sự và bị cáo không có ý kiến phản đối, nhưng các đương sự lại kháng cáo về phần dân sự, thì lúc này, việc mở phiên tòa phúc thẩm lại chỉ có ý nghĩa duy nhất là vì lợi ích của đương sự, do vậy, họ phải nộp tiền tạm ứng án phí dân sự phúc thẩm. Mức tiền tạm ứng án phí dân sự phúc thẩm được tính như mức án phí dân sự phúc thẩm thông thường. Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày nhận được thông báo của Tòa án cấp sơ thẩm về việc nộp tiền tạm ứng án phí phúc thẩm, người kháng cáo phải nộp tiền tạm ứng án phí phúc thẩm và nộp cho Tòa án cấp sơ thẩm biên lai nộp tiền tạm ứng án phí, trừ trường hợp có lý do chính đáng.

  1. Về nghĩa vụ nộp án phí trong vụ án hình sự

Trong vụ án hình sự, có hai giai đoạn mà bi cáo hoặc các đương sự phải thực hiện nghĩa vụ nộp án phí đó là: sơ thẩm và phúc thẩm. Án phí hình sự sơ thẩm và án phí hình sự phúc thẩm đều là 200.000 đồng.

a. Án phí trong giai đoạn sơ thẩm

Sau khi có quyết định của Hội đồng xét xử, nếu bị cáo được tuyên vô tội thì sẽ không phải chịu án phí; ngược lại nếu bị cáo bị kết án thì ngoài việc phải chấp hành hình phạt, còn phải chịu án phí hình sự sơ thẩm.

Trong trường hợp vụ án được khởi tố theo yêu cầu của người bị hại (Điều 105 Bộ luật Tố tụng hình sự 2003), nếu người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu trước ngày mở phiên tòa sơ thẩm thì vụ án được đình chỉ, nhưng người bị hại đã yêu cầu vẫn phải chịu án phí hình sự sơ thẩm; còn nếu vụ án được đưa ra xét xử nhưng Tòa án tuyên bố bị cáo không có tội thì trách nhiệm nộp án phí cũng thuộc về người yêu cầu.

b. Án phí trong giai đoạn phúc thẩm

* Đối với bị cáo và người đại diện hợp pháp của bị cáo:

– Trường hợp 1: chỉ kháng cáo về phần hình sự của vụ án

Sau khi Bản án sơ thẩm được tuyên, nếu bị cáo và người đại diện của bị cáo kháng cáo quyết định về hình sự thì Tòa án cấp phúc thẩm sẽ tiếp tục xét xử. Tuy nhiên, nếu kết quả Tòa phúc thẩm giữ nguyên quyết định về hình sự thì: người kháng cáo phải chịu án phí hình sự phúc thẩm trong trường hợp chỉ có bị cáo hoặc chỉ có người đại diện hợp pháp của bị cáo kháng cáo; hoặc bị cáo phải chịu án phí trong trường hợp cả bị cáo và người đại diện hợp pháp của bị cáo kháng cáo.

– Trường hợp 2: kháng cáo cả về phần hình sự và dân sự của vụ án

Bị cáo kháng cáo quyết định về hình sự và người đại diện hợp pháp của bị cáo kháng cáo quyết định về dân sự hoặc ngược lại: nếu Tòa án cấp phúc thẩm giữ nguyên quyết định của bản án sơ thẩm thì người nào kháng cáo về phần nào phải chịu án phí đối với yêu cầu của họ; còn nếu Tòa án quyết định sửa quyết định về hình sự hoặc sửa quyết định về dân sự hoặc sửa cả quyết định về hình sự và quyết định về dân sự thì không có người kháng cáo nào phải chịu án phí phúc thẩm.

* Đối với người bị hại: người bị hại kháng cáo phải chịu án phí hình sự phúc thẩm trong trường hợp vụ án được khởi tố theo yêu cầu của người bị hại và của Tòa án cấp phúc thẩm giữ nguyên quyết định của bản án, quyết định sơ thẩm, tuyên bố bị cáo không phạm tội.

* Đối với các đương sự khác: người kháng cáo phần quyết định về dân sự của bản án sơ thẩm phải chịu án phí dân sự phúc thẩm như vụ án dân sự thông thường.